تبلیغات
نوشته های محمد بلوچ زهی
چون می اندیشم پس می نویسم
صفحه نخست ارتباط با ما مشاهده در موبایل لینك RSS
كاربر میهمان خوش آمدید
سه شنبه 25 تیر 1392
روزنامه اعتماد/محمد بلوچ زهی: یکی از ویژگی‌های بارز مردم ایران زمین پایبندی و توجه به برگزاری آیین‌ها و آداب و رسوم خاص هر منطقه است و به تبع آن مردم بلوچ نیز همانند سایر اقوام و هموطنان خود در جای جای كشور عزیزمان دارای مراسم‌ها و آیین‌ها خاصی هستند. آیین‌ها و آداب و رسوم ماه مبارك رمضان در میان مردم بلوچ همانند دیگر مراسم‌های این قوم تشابه بنیادی و ریشه‌یی چه در مكران (جنوب بلوچستان) و چه در سرحد (شمال بلوچستان) با هم دارد اما اجرای مراسم‌ها كم و بیش در مناطق مختلف بلوچستان متفاوت است. زنان بلوچ در برگزاری آیین‌های مربوط به ماه مبارك رمضان نقش كلیدی دارند. مدیریت بیشترین امورات مربوط به این ماه توسط آنان طی آیین‌های خاص به پا داشته می‌شود.
اصلی‌ترین خوراك مخصوص ماه مبارك رمضان تباهگ«tabaheg» است و این خوراك كه مخصوص سحری مردمان بلوچ به شمار می‌رود معمولا با مخلوطی از برنج و گوشت خشك شده پخت می‌شود و بسیار خوشمزه و لذیذ است و همچنین طرفداران فراوانی حتی در میان غیر بلوچ‌های این منطقه نیز دارد. مردمان بلوچ از نیمه دوم ماه شعبان برای بدرقه از این ماه مبارك خود را آماده می‌سازند و خانه وكاشانه خویش را غبار روبی كرده تا با پاكی به استقبال رمضان بروند. اكثر زنان مسن و كسانی كه سن وسالی گذرانده‌اند جهت نظافت مساجد محله یا روستای خود به آنجا می‌روند. بعد از نظافت مساجد زنان به روشن كردن مشك و دود دادن ماده‌یی خوشبو به نام سوچكی«suochaki» كه این ماده خوشبو بیشتر از كشورهای حاشیه خلیج همیشه فارس یا پاكستان تهیه می‌شود، می‌پردازند. با آغاز ماه مبارك رمضان هر شب چند ساعت مانده به اذان صبح شخص یا اشخاصی جهت بیدار نمودن اهالی محل با به صدا در آوردن طبل و خواندن اشعاری در این خصوص كه از سروده‌های عامیانه منطقه است مردم را جهت صرف سحری بیدار می‌‌كنند. معمولا این كار توسط دو یا سه نفر و گاهی نیز انفرادی انجام می‌شود آن‌كس كه طبل را می‌نوازد خود خواننده است و همراه یا همراهان آن نقش همسرایان را ایفا می‌‌كنند. یكی از نمونه‌های اشعار خواننده شده در سحر هنگام چنین مضمونی دارد: «ای جنگلی گرازان- بی‌روچگ بی‌نمازان- تو وپتگی هماری!- ترس چه هدا نداری» این شعر از قدمت دیرینه‌یی برخوردار است و در حال حاضر درون مایه اشعار سحر با ادبیاتی نرم و ملایم‌تر خوانده می‌شود كه بیشتر آن با مضمون پیامبران و ائمه اطهار است. در فقه اهل تسنن هر شب به همراه نماز عشاء 20 ركعت نمازی اقامه می‌شود كه به آن تراویح می‌گویند. این نماز كه ویژه ماه مبارك رمضان است به عقیده آنان دارای فضائل زیادی است و خواندن آن جهت روزه داران لازم است. تراویح جزو سنت‌هاست و متشكل است از 10 ركعت دو ركعتی. اما مردم بلوچستان طبق رسومات دیرینه خود همیشه سعی می‌كنند بیست ركعت نماز تراویح را هر شب با جماعت و به امامت حافظ قرآن كه در هر شب یك جزو آن را تلاوت می‌كند بجا بیاورند. كمترین مدت زمان اقامه نماز تراویح نیم ساعت و بیشترین آن یك ساعت و نیم است. معمولا زنان در گذشته نماز تراویح را در منزل می‌خواندند اما امروزه درهای بیشتر مساجد شهرهای بزرگ به روی زنان نمازگزار باز است. البته زنان بلوچ در طول سال فقط یك ماه آن‌هم در ماه مبارك رمضان صرفا جهت ادای نماز تراویح كه در این نماز ختم قرآن صورت می‌گیرد به مساجد می‌روند. حضور زنان در مساجد شهرهای بزرگ و روستاهای پرجمعیت پدیده‌یی تازه ظهور است كه طی 20 سال اخیر شكل گرفته و هنوز در بیشتر روستاهای بلوچستان اقامه نماز تراویح بدون حضور زنان صورت می‌گیرد. از دیگر رسومات این ماه در بلوچستان تهیه چانگال «changal» است، این خوراك نیز اكثرا در ماه مبارك رمضان بر سر سفره افطار مورد استفاده قرار می‌گیرد و مواد اولیه آن خرما، خمیر نیمه پخته، روغن محلی حیوانی و افزودنی‌های معطر است. چانگال جزو شیرینی‌های محلی ثابت سفره‌های افطار است، طرفداران این شیرینی مخصوص بلوچی به جز ایام رمضان نیز آن را تهیه و صرف می‌‌كنند اما پرمصرف‌ترین زمان این شیرینی خوشمزه ماه مبارك رمضان است. همچنین چنگال همانند «تباهگ» در میان غیر بلوچ‌های منطقه طرفداران بی‌شماری دارد. آردنخود، آرد گندم، گشنیز، ادویه‌های معطر، روغن و... از مواد اصلی این غذاست و معمولا سر سفره افطار از آن استفاده می‌شود، حضور این غذا بر سر سفره مردم بلوچ از قدمت كمی برخوردار است چرا كه دستور پخت آن از كشورهای عربی و پاكستان گرفته شده و به دلیل نبود مواد اولیه آن در روستاها بیشتر در شهرهای بزرگ مورد استفاده قرار می‌گیرد. از دیگر غذاهای محلی كه می‌توان آن را بر سرسفره‌های افطار در بلوچستان یافت غذاهایی مثل حلوا شكری، حلوا شیرگی، خرما بریز، خرما شیرگی، كتوك، هارگ، انواع لبنیات محلی، نان روغنی، مربای خرما، انواع ترشی‌های مختلف مثل ترشی لیمو، ترشی انبه و... است. چند روز مانده به پایان ماه مبارك رمضان شهرهای بزرگ و مراكز خرید به صورت چشمگیری شلوغ می‌شوند و مردم شهرهای كوچك و روستاها جهت تهیه ملزومات عید خود را به شهرها می‌رسانند. شهرهای بزرگ و مراكز خرید در چند روز پایانی ماه مبارك رمضان چنان شلوغ می‌شوند كه تردد را برای مردم و خودروها دشوار می‌سازد. بیشترین كالاهایی كه در این روزها به فروش می‌رسد نظیر: پارچه، لباس، كفش، حنا، شیرینی، میوه و... است. در شب پایانی ماه مبارك رمضان زنان بلوچ با تهیه و آماده‌سازی حنا كه معمولا حنای محلی آن منطقه است خود را جهت مراسم حنابندان آماده می‌سازند. در این مراسم كه شب قبل از عید انجام می‌شود زنان و دختران با حنا نقش‌های مختلف و زیبایی را روی دست‌های خودپیاده می‌‌كنند. كار بستن حنا بر دست زنان توسط فردی كه در این زمینه مهارت خاص دارد انجام می‌شود. بالاخره ماه مبارك رمضان پایان می‌یابد و مردم خود را جهت روز عید سعید فطر آماده می‌‌كنند. عید سعید فطر یكی از اعیادی است كه نزد ما ایرانی‌ها و به ویژه مردم بلوچ حایز اهمیت است. در این روز مردان با پوشیدن لباس نو به نزدیك‌ترین عیدگاه‌های محل سكونت كه محلی است جهت اقامه نماز عید به آنجا می‌روند. حضور چشمگیر كودكان به همراه پدران و نزدیكان خود در عیدگاه‌ها از نكات جالب توجه این مراسم معنوی است. با پایان نماز عید و خواندن دعا به صورت دسته جمعی، نمازگزاران به ویژه آشنایان، اقوام و خویشاوندن همدیگر را در آغوش گرفته و طلب بخشش و حلالیت می‌‌كنند. مردم بلوچستان معتقدند: اگر كسی در طول سال مرتكب خطایی شده با طلبیدن حلالیت از یكدیگر در این روز بزرگ، خداوند تمام گناهان او را می‌بخشد. زنان نمی‌توانند در نماز عید حضور داشته باشند.

لینک مستقیم مطلب: http://etemadnewspaper.ir/Released/92-04-25/93.htm#245431

 نسخه pdf:
http://www.magiran.com/ppdf/nppdf/3291/p0329127280131.pdf

ارسال شده توسط محمد بلوچ زهی در ساعت 03:44 ب.ظ | نظرت شما ()